Podmiejskie tramwaje w Łodzi

Na początku XX w. wokół Łodzi powstała sieć wąskotorowych tramwajów podmiejskich. Łączyły one Łódź z podmiejskimi ośrodkami -Aleksandrowem, Ozorkowem, Pabianicami, Tuszynem. Obecnie czynne pozostały jedynie trzy trasy: do Ozorkowa (najdłuższa linia tramwajowa w Łodzi), do Pabianic i Zgierza oraz najciekawsza linia – do Konstantynowa Łódzkiego i Lutomierska.

Jest to niepowtarzalna okazja, aby pojechać tramwajem, którego trasa wiedzie wśród pól, przez ukwiecone łąki i pofałdowaną dolinę rzeki Ner, gdzie zachował się unikatowy nitowany kratownicowy most tramwajowy. Podróż taka może się stać całodzienną wyprawą, ponieważ przejazd do Lutomierska czy Ozorkowa trwa prawie 1,5 godz. w jedną stronę.

Miasteczko Ozorków, podobnie jak swój wielki sąsiad, zawdzięcza rozwój przemysłowi włókienniczemu. Pierwsi tkacze i farbiarze osiedlili się w Ozorkowie w 1807 r„ i już dziesięć lat później powstała tu pierwsza przędzalnia wełny. W bogacącym się miasteczku rozbudowano stojący przy rynku XVII-wieczny kościół św. Józefa, nadając mu cechy pseudoromańskie. Wzniesiono też świątynię ewangelicko-augsburską, przebudowaną w XIX w. w stylu późnoklasycystycznym.

Na początku XIX w. Pabianice, od XI w. do rozbiorów własność kapituły krakowskiej, dołączyły do grona miast przemysłowych. Tak jak w sąsiedniej Łodzi, rozwinęło się tu przede wszystkim włókiennictwo, które do końca lat 90. XX w. dawało mieszkańcom utrzymanie. Dumą miasta jest używający w centrum póź-norenesansowy dwór obronny kapituły krakowskiej z 2. połowy XVI w. Zdobią go attyka kryjąca dach oraz renesansowe obramowania okien. Budynek jest siedzibą Muzeum Miasta Pabianic, w jakim oprócz ekspozycji obrazujących historię miasta i okolic można zobaczyć ciekawy dział etnograficzny. Jest on m.in. eksponaty pochodzące z Afryki, np. kolekcję masek. Nieco młodszy od dworu kapituły jest będący w pobliżu renesansowy kościół św. Mateusza, wzorowany na katedrze płockiej. Zwiedzając go, warto zwrócić uwagę na liczne renesansowe detale – m.in. portale, herby i płyty nagrobne.

Intensywny rozwój XIV-wiecznego miasteczka Zgierz przypadł na początek XIX w., kiedy przybyli tu tkacze, przede wszystkim niemieccy. Wkrótce w mieście powstały przędzalnie wełny i bawełny, wytwórnia maszyn włókienniczych, a nieco później zakłady chemiczne. W XIX w. wzniesiono największy – dosłownie i w przenośni – zabytek Zgierza, neogotycki kościół farny św. Katarzyny. Bryła ceglanej świątyni, nad którą dominuje wysoka wieża, przypomina startującą rakietę; wieczorem jest ładnie podświetlona. O tym, jak byliśmy mieszczanie przełomu XIX i XX w. można przekonać się w Muzeum Miasta Zgierza – jego ekspozycje przybliżają też dzieje miejscowości i okolicy.

Miasteczko Konstantynów Łódzki to sama z wielu miejscowości wokół Łodzi, których rozwój związany jest z rzemiosłem tkackim. Osada tkaczy powstała w 1821 r., a już dziewięć lat później otrzymała prawa miejskie. Oprócz domów tkaczy z 1. połowy XIX w. stoją tu dwie świątynie – neogotycki kościół Narodzenia NMP, zbudowany w latach 20. XIX w., oraz wynikający z tego tegoż okresu dawny kościół ewangelicko-augsburski.

Niewielki Lutomiersk, dawniej miasteczko, leży w ładnej okolicy, wśród łąk i lasów w dolinie Neru.

Istniał tu niegdyś bród, a myto za jego przejście zasilało kasę miejską. W miejscowości stoi barokowy kościół i klasztor oo. Reformatów, który w momencie powstania styczniowego był powstańczą warownią. XVII-wieczny klasztor, użytkowany obecnie przez salezjanów, przebudowano z gotyckiego zamku, będącego w Lutomiersku od XIV w. Drugą świątynią we wsi jest XVIII-wieczny kościół Matki Boskiej Szkaplerznej z ładnym barokowym szczytem.

Świętokrzyska Kolej Dojazdowa

Miłośnicy nadnidziańskiego krajobrazu mogą podziwiać go z okiem wolno jadącego pociągu Ciuchcia Express Ponidzie, który przenosi turystów w ciągi świetności kolejki świętokrzyskiej, zwanej również jędrzejowską.

Świętokrzyska Kolej Dojazdowa Sp. z o.o. organizuje od maja do września przejazdy pociągiem turystycznym Ciuchcia Express Ponidzie na trasie z Jędrzejowa Wąskiego do Pińczowa (31 km). Pociąg składa się z pięciu wagonów prowadzonych przez lokomotywę spalinową, a rzadziej parowóz. Przejazd pozwala podziwiać piękne tereny położone nad Nidą. Ciekawym odcinkiem są serpentyny (ciasne łuki i duża różnica wysokości) przed stacją Jasionna. Wraz z wycieczki może skorzystać ok. 220 osób. Dużym udogodnieniem jest możliwość zabrania po drodze tzw. lokostopowiczów.

Korzystając z pobytu w Jędrzejowie, warto zobaczyć opactwo Cystersów – jeden z najwspanialszych klasztorów w Polsce. Początek dała mu późnoromańska bazylika, wzniesiona w 2. połowie XIII w. Mniej więcej 200 lat później nastąpiła zmiana w stylu późno-gotyckim, i w latach 1728-1754 obiekt przekształcono w duchu baroku. To dopiero wtedy powstały dwie ładne bliźniacze wieże we wschodniej fasadzie (w oryginalnych klasztorach cysterskich kościoły nie miały wież). Nastrojowe wnętrze świątyni tonie w półmroku, ale za nie jest aż tak ciemno, żeby nie móc dojrzeć póź-nobarokowej polichromii prezentującej sceny z historii zakonu (1739). W kościele znajdują się również cenne organy z XVIII w. Jędrzejów słynie z dobrego w Polsce (i trzeciego co do wielkości na świecie) Muzeum Zegarów. Jest tu wspaniała kolekcja zegarów słonecznych (ponad 600 sztuk) oraz przyrządów astronomicznych. Najstarsze z nich wynikają z XV w.

Pińczów stanowiący stację docelową ciuchci jest na malowniczym, pagórkowatym terenie. Kościół parafialny to pamiątka po klasztorze Paulinów. Późno-renesansowa bazylika pochodzi z XVII w. Ma piękne barokowe wnętrze. Do korpusu od południa przylega kaplica Aniołów (1720). Osobno stojąca dzwonnica powstała w 2. połowie XVII w. Składające się obok świątyni zabudowania klasztorne są siedzibą Muzeum Regionalnego, które jest dzieje miasta oraz lokalną przyrodę. Do muzeum warto też wejść, jeśli ktoś planuje zwiedzenie Synagogi Starej (obsługa organizuje zwiedzanie). Odnowiona bożnica stoi niedaleko rynku (plac Wolności), poniżej poziomu ulicy. Zbudowano ją w 1594 r., w stylu renesansowym. Wewnątrz zachowały się Aron Hakodesz oraz najstarsze polichromie spośród polskich synagog. Na zewnątrz ciekawostką jest mur utworzony z macew z dawnych kirkutów w Pińczowie. Jednym z najlepszych punktów widokowych na miasto jest Wzgórze Klasztorne, na którym stoi skromna renesansowa kaplica św. Anny, przykryta kopułką z latarnią. Wzniósł ją w 1600 r. architekt królewski Santi Gucci.